در سالهای اخیر، پروژه systemd با ادغام درخواست ادغام شماره ۴۰۹۵۴، فیلد birthDate را به رکوردهای JSON کاربران در سرویس userdb اضافه کرده است. این تغییر در مارس ۲۰۲۶ انجام گرفته و ظاهراً برای رعایت قوانین احراز هویت سن در ایالتهای کالیفرنیا (AB-1043) و کلرادو (SB26-051) در ایالات متحده آمریکا و همچنین کشور برزیل (Lei 15.211/2025) و مناطق مشابه طراحی شده است. ایده اصلی این است که سیستمدی با ذخیرهسازی تاریخ تولد کامل کاربران (به فرمت YYYY-MM-DD)، پایهای استاندارد برای محدودیت دسترسی به سرویسها، برنامهها یا حتی پکیجها بر اساس سن فراهم کند. این ویژگی با هدف حمایت از کودکان و رعایت مقررات دولتی ارائه شده، اما از دیدگاه من، به عنوان توسعهدهنده اصلی و یکی از همبنیانگذاران توزیع پارچ لینوکس، نه تنها غیرضروری و خطرناک است، بلکه مستقیماً اصول بنیادین نرمافزار آزاد را نقض میکند.
این فیلد جدید در رکوردهای کاربر ذخیره میشود و تنها توسط ادمینهای سیستم (با دسترسی کاربر ریشه و ابزارهایی مانند homectl) قابل تنظیم است. کاربران عادی نمیتوانند آن را تغییر دهند یا پاک کنند. حتی اگر در حال حاضر اختیاری توصیف شود و به عنوان یک موتور سیاستگذاری یا API کامل عمل نکند، حضور آن در قلب systemd که در اکثر توزیعهای لینوکس اجرا میشود، یک قدم به سمت استانداردسازی دادههای شخصی در سطح سیستمعامل است. این دقیقاً همان چیزی است که جامعه نرمافزار آزاد همیشه با آن مخالف بوده: تبدیل سامانه راهانداز به جایی برای نگهداری اطلاعات حساس کاربران.
چرا این ویژگی مشکلساز است؟
اولین و مهمترین ایراد، نقض عمیق حریم خصوصی کاربران است. احراز هویت سن به معنای ذخیرهسازی دائمی یک داده شخصی حساس (تاریخ تولد کامل) در فایلی است که توسط سرویس userdb مدیریت میشود. این رکوردها قبلاً شامل اطلاعاتی مانند realName، emailAddress و location بودند و حالا birthDate هم به آنها اضافه شده. این کار نه تنها بار اضافی روی سیستم ایجاد میکند، بلکه پتانسیل سوءاستفاده از دادههای شخصی را افزایش میدهد و امنیت سیستم را کاهش میدهد. سیستمدی که قرار است قلب تپنده توزیعهای لینوکس باشد، نباید به ابزاری برای جمعآوری و نگهداری دادههای حساس تبدیل شود. در محیطهایی مثل ایران، جایی که نگرانی از نظارت دولتی همیشه وجود دارد، چنین فیلدی میتواند به راحتی به ابزاری برای کنترل بیشتر محتوا یا دسترسیها تبدیل شود.
دوم، این ویژگی عملاً یکی از چهار آزادی بنیادین ریچارد استالمن را مشروط میکند. نرمافزار آزاد بر پایه آزادی اجرا، مطالعه، تغییر و توزیع بنا شده است. وقتی سیستمدی فیلدی برای سن اضافه میکند، در عمل آزادی اجرا و استفاده از نرمافزار را برای کاربران زیر سن قانونی محدود یا مشروط میسازد. این کار دقیقاً همان چیزی است که نرمافزار آزاد هرگز نباید بپذیرد. حتی اگر امروز فقط اختیاری باشد، فردا ممکن است به بخشی از Flatpak، xdg-desktop-portal یا سرویسهای دیگر تبدیل شود و محدودیتهای سنمحور را به سطح کل سیستم بیاورد. این یک سراشیبی لغزنده خطرناک است که آزادی انتخاب کاربر را از بین میبرد و نرمافزار را به جای ابزار آزادی، به ابزاری برای کنترل تبدیل میکند.
سوم، systemd قبلاً هم به اندازه کافی پیچیده و پربار بوده است. اضافه کردن لایههای جدید مربوط به دادههای شخصی، نه تنها نگهداری و دیباگ سیستم را سختتر میکند، بلکه اعتماد جامعه را به پروژه کاهش میدهد. بسیاری از توسعهدهندگان و کاربران لینوکس سالهاست که از جهتگیریهای systemd انتقاد دارند و این تغییر جدید دقیقاً همان نگرانیها را تقویت میکند: حرکت به سمت یک سیستمعامل مرکزیتر و وابسته به دادههای کاربر.
اعلام رسمی من
من بهعنوان توسعهدهنده اصلی و یکی از همبنیانگذاران توزیع پارچ لینوکس، بهطور قاطع اعلام میکنم که این ویژگی را به هیچ شکلی به پارچ لینوکس اضافه نخواهیم کرد. نه در نسخههای آینده، نه بهصورت اختیاری، نه بهعنوان پکیج جانبی و نه حتی به شکل پچ. پارچ لینوکس همیشه متعهد به ارائه یک سیستم کاملاً آزاد، شفاف و بدون هیچ قید و بندی بر اساس سن، جنسیت، ملیت، نژاد، مذهب، عقیده سیاسی یا هر معیار دیگری بوده و خواهد بود. ما باور داریم که لینوکس باید برای همه باشد، نه فقط برای کسانی که قوانین دولتی خاص را پاس میکنند.
قطعیهای اینترنت ایران و تأثیر آن بر توسعه
در ماههای اخیر، قطعیهای مکرر و گسترده اینترنت در ایران، که به دلیل اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ و جنگ اخیر در اسفند ماه رخ داده، روند توسعه پارچ لینوکس را بهشدت تحت تأثیر قرار داده است. این قطعیها باعث تأخیر در تست پکیجها، بهروزرسانی مستندات، هماهنگی با مخزن بالادستی و حتی آپلود بستهها به مخازن عمومی شدهاند. گاهی اوقات ارتباط تیمی و دریافت بازخورد از کاربران هم غیرممکن شده است. این مشکلات فنی واقعی هستند و توسعه را کند کردهاند.
قطعی اینترنت که متأسفانه اهرم فشار آقایان بر روی مردم عادی شده تأثیرات شدیداً منفی در زندگی همه میگذارد.
امیدواریم به زودی دسترسی به اینترنتی کاملاً آزاد و بهدور از سانسور برای همه آحاد جامعه برقرار شود.
نرمافزار آزاد باید برای همه باشد
یکی از زیباترین اصول نرمافزار آزاد این است که باید آزادانه و بدون هیچ شرطی در اختیار همه قرار بگیرد، فارغ از سن، تفکر سیاسی، نژاد، مذهب، جنسیت، موقعیت جغرافیایی یا هر دستهبندی دیگری. وقتی یک کودک ۱۲ ساله در روستایی دورافتاده ایران میتواند لینوکس را نصب کند، کد منبع را بخواند و اولین برنامه خودش را بنویسد، وقتی یک دانشجوی دانشگاه با هر عقیده سیاسی میتواند سیستم را تغییر دهد و بهبود ببخشد، وقتی یک مادربزرگ در شهر بدون نگرانی از «سن قانونی» از رایانه استفاده میکند و وقتی یک توسعهدهنده در هر نقطه دنیا میتواند بدون ترس از نظارت، نرمافزار را توزیع کند، آنگاه واقعاً به فلسفه آزادی رسیدهایم.
احراز هویت سن در systemd این آزادی را مشروط و محدود میکند. من بهعنوان کسی که سالها برای ترویج نرمافزارآزاد در ایران تلاش کردهام، باور دارم که نرمافزار آزاد باید واقعاً آزاد باشد. نه فقط برای بزرگسالان بالای ۱۸ سال، نه فقط برای کسانی که در کشورهای خاصی زندگی میکنند و نه فقط برای کسانی که قوانین دولتی را رعایت میکنند. پارچ لینوکس در این مسیر قدم برمیدارد و همچنان متعهد به ارائه یک توزیع کاملاً آزاد، بدون هیچگونه مکانیزم احراز هویت سن یا محدودیت مشابه خواهد ماند.
از اینکه این مطلب من را مطالعه کردید از شما پیشاپیش سپاسگذارم 3>